utworzone przez red. K. Łuczak | lip 26, 2025 | Badania naukowe
Na Uniwersytecie Jagiellońskim opracowano innowacyjną terapię leczenia osteoartrozy (OA), która pomyślnie przeszła II fazę badań klinicznych. To wyjątkowe osiągnięcie, zważywszy na fakt, że technologia medyczna rozwijana w środowisku akademickim w Polsce rzadko osiąga tak zaawansowany etap wdrożeniowy. Terapia MesoCellA-Ortho, bazująca na komórkach macierzystych mezenchymalnych (MSCs), skutecznie łagodzi ból oraz wspomaga regenerację uszkodzonych tkanek stawowych.
Efekt kilkunastoletniej pracy naukowców UJ
Nowatorską metodę opracował zespół kierowany przez prof. dr hab. Ewę Zubę-Surmę z Zakładu Biologii Komórki na Wydziale Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii UJ. Projekt powstał przy współpracy z firmą Galen-Ortopedia sp. z o.o. w Bieruniu, gdzie przeprowadzono I i II fazę badań klinicznych.
MesoCellA-Ortho to kompleksowa terapia, która obejmuje:
- izolację MSCs z tkanki tłuszczowej pacjenta,
- ich hodowlę i namnażanie w kontrolowanych warunkach,
- przygotowanie pacjenta do zabiegu,
- a także precyzyjny sposób aplikacji leku do chorego stawu.
Proces ten odbywa się zgodnie z rygorystycznymi normami jakości, obowiązującymi w przemyśle farmaceutycznym.
Komórki MSCs – naturalny mechanizm naprawczy organizmu
Komórki mezenchymalne, obecne m.in. w tkance tłuszczowej i szpiku kostnym, posiadają zdolność różnicowania się w komórki różnych tkanek, takich jak chrząstka, kość czy tłuszcz. Mają również silne właściwości wydzielnicze – wspomagają tworzenie naczyń krwionośnych, tłumią stany zapalne i aktywują regenerację tkanek.
– Zjawisko to stanowiło punkt wyjścia do opracowania terapii. Zaczynamy od liposukcji, pobierając tkankę tłuszczową pacjenta, z której izolujemy MSCs. Hodujemy je przez około dwa tygodnie w warunkach farmaceutycznych, równolegle przygotowując pacjenta fizjoterapeutycznie, by leczenie było maksymalnie skuteczne – tłumaczy prof. Ewa Zuba-Surma.
Terapia spersonalizowana i bezpieczna
MesoCellA-Ortho to terapia personalizowana, w której wykorzystywane są komórki własne pacjenta (autologiczne). Taki mechanizm znacząco redukuje ryzyko odrzutu i powikłań, zwiększając jednocześnie efektywność leczenia.
– Każda porcja leku przygotowywana indywidualnie musi przejść surowe kontrole jakości. Opracowana przez nas terapia spełnia wszystkie wymogi prawa polskiego i europejskiego, co daje realną szansę na jej zatwierdzenie przez EMA czy FDA – dodaje dr Anna Łabędź-Masłowska z UJ.
Pozytywne wyniki badań klinicznych
W badaniach klinicznych I i II fazy, zrealizowanych z Galen-Ortopedia, wzięło udział blisko 200 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. Analizowano zarówno bezpieczeństwo, jak i skuteczność leku. Nie odnotowano żadnych skutków ubocznych.
– Skuteczność ocenialiśmy obiektywnie, za pomocą standardowych skal ortopedycznych. Widzieliśmy wyraźne zmniejszenie bólu i poprawę jakości życia, co potwierdzały wyniki formularzy takich jak SF-36 – mówi prof. Zuba-Surma.
Obiecujące zmiany strukturalne w stawie
– U pacjentów obserwowano nie tylko poprawę funkcji ruchowych, ale i realne zmiany strukturalne. Rezonans magnetyczny wykazał korzystne przekształcenia w obrębie warstwy podchrzęstnej kości gąbczastej. Oznacza to, że lek może działać na przyczynę OA, nie tylko na objawy – podkreśla prof. Krzysztof Ficek, główny badacz kliniczny i prezes Galen-Ortopedia.
Całkowite wyleczenie w modelu zwierzęcym
Zanim rozpoczęto badania na ludziach, terapię testowano w modelu świńskim, z celowo wywołanymi uszkodzeniami chrząstki i kości. Preparat z ludzkich MSCs podano zwierzętom, bez ryzyka odrzutu immunologicznego.
– Po pół roku nie byliśmy w stanie zidentyfikować wcześniejszych uszkodzeń. Doszło do całkowitego wygojenia powierzchni stawowych i przywrócenia funkcji – relacjonuje dr Anna Łabędź-Masłowska.
Dodatkowo, MSCs różnicowały się głównie w kierunku tkanki chrzęstnej szklistej – najcenniejszej z punktu widzenia terapii OA.
Komercjalizacja i dalszy rozwój terapii
Obecnie trwają przygotowania do III fazy badań klinicznych, która otworzy drogę do pełnej rejestracji leku. Uniwersytet Jagielloński, za pośrednictwem Centrum Transferu Technologii CITTRU, poszukuje partnera z sektora MedTech do wspólnej komercjalizacji.
– Szukamy podmiotu z odpowiednim doświadczeniem, który pomoże przeprowadzić III fazę oraz wprowadzić produkt na rynek. Docelowo chcemy rozszerzyć zasięg terapii także na inne kontynenty. Opracowana technologia objęta jest ochroną patentową – podkreśla dr inż. Gabriela Konopka-Cupiał, dyrektor CITTRU.
MesoCellA-Ortho już docenione
Opracowany produkt zdobył prestiżowe wyróżnienia:
- tytuł „Polskiego Produktu Przyszłości” przyznany przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP),
- Nagrodę Gospodarczą Prezydenta RP w kategorii „Badania i Rozwój”.
[fot. UJ.edu.pl]
utworzone przez red. K. Łuczak | lip 3, 2025 | Badania naukowe
Agencja Badań Medycznych (ABM) ogłosiła wyniki konkursu na realizację niekomercyjnych badań klinicznych i eksperymentów badawczych w obszarze onkologii. Wśród laureatów znalazła się dr hab. Marta Opalińska z Katedry Endokrynologii Wydziału Lekarskiego UJ CM, której projekt ma na celu opracowanie nowej, spersonalizowanej radioterapii ukierunkowanej molekularnie do leczenia zaawansowanego raka rdzeniastego tarczycy.
Wyróżniony projekt, zatytułowany „161Tb‐labeled Gastrin Analogue ‐ A Novel Tool for Precision Treatment of Advanced Medullary Thyroid Cancer ‐ A Prospective Phase I/II (Acronym: MTC‐Tb)” uzyskał dofinansowanie w wysokości ponad 25 mln zł. To najwyższa z dotychczas przyznanych kwot dofinansowania dla projektów realizowanych przez uczelnię w konkursach ABM. Wniosek o dofinansowanie uzyskał 143 punkty, co uplasowało go na trzecim miejscu listy rankingowej.
Głównym celem projektu jest opracowanie nowej, spersonalizowanej radioterapii ukierunkowanej molekularnie do leczenia zaawansowanego raka rdzeniastego tarczycy z użyciem analogu CCK-2 ([161Tb]Tb-CP04). Badanie obejmie 30 uczestników i realizowane będzie w kilku ośrodkach klinicznych w całej Polsce.
Oczekiwanym wynikiem planowanego badania będzie opracowanie i pierwsze zastosowanie kliniczne terapii celowanej molekularnie dedykowanej pacjentom z zaawansowanym, nieoperacyjnym rakiem rdzeniastym tarczycy.
Projekt realizowany będzie w konsorcjum, w którym UJ CM pełni rolę lidera. Wśród konsorcjantów znajdują się: Narodowe Centrum Badań Jądrowych, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej‐Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Gliwicach, Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach.
Nabór wniosków trwał od 24 czerwca 2024 r. do 14 listopada 2024 r. W ramach konkursu wpłynęły 84 projektów o łącznej wartości projektów ponad 2 miliardy złotych. Do oceny merytorycznej skierowano 69 wniosków. Na podstawie listy rankingowej sporządzonej po przeprowadzenia procedury konkursowej rekomendację do dofinansowania w konkursie otrzymało 18 projektów o łącznej kwocie dofinansowania 547 579 473,75 zł.
Pełna lista rankingowa z wynikami konkursu dostępna jest na stronie abm.gov.pl.
utworzone przez red. K. Łuczak | cze 27, 2025 | Badania naukowe, Rozwój uczelni
W dniu 24 czerwca 2025 roku w siedzibie Rektoratu odbyło się uroczyste podpisanie listu intencyjnego o współpracy strategicznej pomiędzy Uniwersytetem Szczecińskim a Jiangsu Center of Technology Innovation for Coastal Renewable Energy and Center for Energy Management w Chinach.
Uniwersytet Szczeciński reprezentowali: prof. dr hab. Waldemar Tarczyński, Rektor US, dr hab. Kinga Flaga-Gieruszyńska, prof. US, Prorektor ds. Organizacji, dr hab. Wojciech Drożdż, prof. US, Dyrektor Centrum Zarządzania w Energetyce oraz dr Joanna Misiukajtis, kierownik Działu Spraw Międzynarodowych.
Ze strony partnerskiej w spotkaniu udział wzięli: Gu Yunling, Zastępca Dyrektora Miejskiego Kongresu Ludowego Yancheng, Jiang Haoran, Zastępca Dyrektora Biura Nauki i Technologii Yancheng, Jiang Chunlei, Zastępca Dyrektora Biura Spraw Zagranicznych Yancheng, Jiang Wei, Szef Departamentu Kompleksowego Biura Badawczego Miejskiego Kongresu Ludowego Yancheng, Zhong Tian, Radca ds. nauki i technologii w Ambasadzie Chińskiej Republiki Ludowej w Warszawie, Lin Li, Drugi Sekretarz w Ambasadzie Chińskiej Republiki Ludowej w Warszawie oraz Sun Xi, doktorant Akademii Sztuki w Szczecinie.
Podczas spotkania władze Uniwersytetu Szczecińskiego, jak również przedstawiciele delegacji z Yancheng podkreślali niesłabnące znaczenie polsko-chińskiej współpracy, jak również nakreślili możliwe kierunki, w których ta współpraca może być rozwijana.
Podpisany list intencyjny ma na celu nawiązanie strategicznej kooperacji pomiędzy Uniwersytetem Szczecińskim a Jiangsu Center of Technology Innovation for Coastal Renewable Energy and Center for Energy Management, w szczególności w zakresie integracji technologicznych możliwości badawczo-rozwojowych oraz wprowadzania innowacji technologicznych w dziedzinie energii odnawialnej.
utworzone przez red. K. Łuczak | cze 16, 2025 | Badania naukowe, Nauki medyczne i o zdrowiu, Nauki ścisłe i przyrodnicze
Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego jako pierwsi na świecie wykazali, że kwantowe splątanie fotonów można wykorzystać w diagnostyce nowotworów. Zespół Jagielloński PET (J-PET), założony i kierowany przez prof. Pawła Moskala z Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, wykazał, że fotony z anihilacji materii i antymaterii w materiale nie są całkowicie kwantowo splątane. Jest to odkrycie zaskakujące świat naukowców.
Dotychczasowe badania fizyków skupiały się na wykazaniu, że fotony z anihilacji elektronu z pozytonem są maksymalnie splątane kwantowo. Odkrycie zespołu prof. Pawła Moskala otwiera możliwości zastosowania stopnia splatania kwantowego fotonów jako wskaźnika w diagnostyce nowotworów. Artykuł opisujący te badania został opublikowany w czasopiśmie „Science Advances”.
Splątanie kwantowe to fascynujące zjawisko niedające się wyjaśnić w ramach naszego klasycznego postrzegania świata. Splątane kwantowo fotony zachowują się tak, jakby jeden natychmiast wiedział, co dzieje się z drugim, niezależnie od tego jak bardzo się od siebie oddaliły.
Tomograf J-PET zbudowany na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ to pierwsze na świecie urządzenie do pozytonowej tomografii emisyjnej, które działa w oparciu o detektory plastikowe. J-PET otwiera nowe możliwości diagnostyczne. Pozwala on nie tylko na obrazowanie metabolizmu wybranych substancji, ale także na badanie właściwości atomów pozytonium zbudowanych z elektronu i anty-elektronu, które powstają w człowieku w przestrzeniach między atomami w trakcie diagnozowania PET. Zjawisko to nie było dotąd wykorzystywane w diagnostyczne medycznej. Pierwszy obraz pozytonium na świecie został wykonany tomografem J-PET i opublikowany w czasopiśmie „Science Advances” w 2024 roku.
W tym roku naukowcy z zespołu prof. Pawła Moskala poszli o krok dalej i pokazali, że tomograf J-PET pozwala także na pomiar informacji kwantowych jakościowo innych niż informacje klasyczne, które w przyszłości będą mogły służyć jako kwantowe wskaźniki diagnostyczne. Wykazali nie tylko to, że możliwy jest pomiar polaryzacji fotonów anihilacyjnych emitowanych z pacjenta w trakcie obrazowania PET, ale także, że stopień splątania kwantowego fotonów anihilacyjnych zależy od rodzaju materiału.
Na Uniwersytecie Jagiellońskim, w Centrum Teranostyki założonym i kierowanym przez prof. Pawła Moskala i prof. Ewę Stępień, powstaje pierwszy na świecie tomograf PET na całe ciało, który umożliwi filmowanie farmakokinetyki leków podawanych pacjentowi i będzie to pierwszy na świecie kwantowy-PET z możliwością obrazowania stopnia splątania kwantowego fotonów anihilacyjnych w całym ciele pacjenta.
[uj.edu.pl]
utworzone przez red. K. Łuczak | cze 3, 2025 | Badania naukowe, Rozwój uczelni
1 czerwca na Politechnice Warszawskiej oficjalnie rozpoczęło swoją działalność Centre for Credible AI (CCAI) – Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji. Jest to nowa jednostka badawcza, która powstała z potrzeby zrozumienia, jak tworzyć systemy AI, które są nie tylko skuteczne, ale także transparentne, kontrolowalne i weryfikowalne. Centrum działa pod kierunkiem prof. dr. hab. inż. Przemysława Biecka z Wydziału Matematyki i Nauk Informacyjnych.
Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji jest ogólnouczelnianą jednostką organizacyjną, prowadzącą działalność mającą na celu rozwijanie i wdrażanie systemów Sztucznej Inteligencji (SI) oraz rozwiązań, które zwiększają ich bezpieczeństwo, wyjaśnialność, przejrzystość oraz niezawodność.
– W dobie dynamicznego rozwoju generatywnej sztucznej inteligencji potrzebujemy niezależnych i interdyscyplinarnych centrów refleksji, które będą łączyć zaawansowane badania techniczne z analizą ich wpływu na społeczeństwo, gospodarkę i prawo. Centrum to nie tylko idea – to silny ośrodek naukowy, którego zespół publikuje swoje prace na najważniejszych światowych konferencjach z obszaru AI i ML, takich jak NeurIPS, ICML, ICLR, ECCV, ECAI, ECML. Działamy na styku informatyki, matematyki, inżynierii danych, nauk społecznych oraz nauk o zdrowiu – wierząc, że rzetelna AI wymaga zarówno precyzji technicznej, jak i weryfikacji domenowej – mówi prof. Przemysław Biecek, kierownik merytoryczny projektu.
Ambitne cele i zadania
Celem Centrum jest budowa AI, którą można: zrozumieć – dzięki technikom explainable AI i interpretowalności, zweryfikować – poprzez formalne testy i mechanizmy oceny ryzyka, a także kontrolować – dzięki mechanizmom typu SAE czy projektowaniu zgodnemu z wartościami. Jednostka będzie prowadzić projekty badawcze, rozwijać otwarte narzędzia i wspierać kształcenie nowej generacji specjalistów od wiarygodnej AI.
Do zadań CWSI należy w szczególności:
- opracowanie metod tworzenia systemów SI oraz rozwiązań zwiększających ich bezpieczeństwo, wyjaśnialność, przejrzystość, zrozumienie, zgodność z celami oraz niezawodność, a także rozwój kadry badawczej w tych obszarach,
- stosowanie i wdrażanie opracowanych rozwiązań,
- rozwój potencjału sprzętowego oraz infrastruktury, niezbędnych do realizacji podstawowych zadań.
CWSI realizuje swoje zadania w szczególności przez proponowanie nowych metod walidacji i ekstrakcji wiedzy z modeli SI, rozwijanie ich w kierunku zastosowań, jak i komercjalizacji – oferując kompletny łańcuch kompetencji (ang. value chain), a także poprzez tworzenie standardów, rekomendacji i dobrych praktyk dotyczących audytu modeli SI dla sektora biznesowo-gospodarczego w Polsce i na całym świecie. Centrum pozyskuje także nowe projekty finansujące prace z obszaru jego działania, a także współpracuje z innymi jednostkami prowadzącymi prace w podobnym lub komplementarnym zakresie.
Centrum zostało utworzone w związku z realizacją projektu pn. „Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji” finansowanego w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze z Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (MAB FENG).
utworzone przez red. K. Łuczak | maj 31, 2025 | Badania naukowe
Dr Aneta Wojnar z Instytutu Fizyki Teoretycznej na Wydziale Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Wrocławskiego, otrzymała prestiżowy europejski grant w ramach programu COST Action (European Cooperation in Science and Technology).
Wyniki konkursu ogłoszono 20 maja 2025 r. Dr Wojnar jest główną pomysłodawczynią oraz wnioskodawczynią projektu i od jesieni 2025 roku obejmie funkcję przewodniczącej (Chairperson) nowo utworzonej sieci badawczej FuSe – Testing Fundamental Physics with Seismology. Uniwersytet Wrocławski będzie pełnił rolę grant holdera, zarządzając środkami w wysokości około 600 000 EUR.
Nowa sieć badawcza FuSe skupia 76 naukowców z 29 krajów Europy i spoza niej, reprezentujących takie dziedziny jak: fizyka teoretyczna i eksperymentalna, fizyka planet i gwiazd, sejsmologia oraz sztuczna inteligencja i Big Data.
O projekcie FuSe – Testing Fundamental Physics with Seismology
FuSe ma na celu zbudowanie pomostu między fizyką fundamentalną a naukami o Ziemi poprzez badanie zjawisk sejsmicznych i prekursorów trzęsień ziemi. Projekt zakłada wykorzystanie najnowocześniejszych technologii – w tym AI, uczenia maszynowego i analizy wielkoskalowych zbiorów danych – we współpracy z małymi przedsiębiorstwami technologicznymi, w celu przekładania teorii naukowych na konkretne, praktyczne rozwiązania.
Centralnym założeniem FuSe jest to, że naturalne zjawiska sejsmiczne mogą skrywać ślady nieznanej fizyki i ujawniać nowe aspekty fundamentalnych interakcji. Analiza danych sejsmicznych w kontekście podstawowych zasad fizycznych może otworzyć drogę do odkrycia nowych zjawisk, a jednocześnie pogłębić wiedzę o wnętrzu Ziemi.
Interdyscyplinarne podejście projektu integruje różne dziedziny nauki, przyczyniając się zarówno do rozwoju teorii, jak i do potencjalnych zastosowań technologicznych – w tym rozwoju systemów prognozowania trzęsień ziemi.
Zaproszenie do współpracy
Dr Aneta Wojnar zachęca naukowców z Uniwersytetu Wrocławskiego – zwłaszcza specjalistów z dziedzin fizyki, nauk o Ziemi oraz analizy danych – do włączenia się do sieci FuSe po rozpoczęciu projektu jesienią 2025 roku.
Dołączenie do projektu stwarza wyjątkową okazję do współpracy międzynarodowej, uczestnictwa w nowatorskich badaniach oraz wpływania na rozwój przełomowych technologii i teorii naukowych.
Więcej informacji o programie COST Action można znaleźć na oficjalnej stronie.
–
[uwr.edu.pl]
