utworzone przez red. K. Łuczak | cze 27, 2025 | Badania naukowe, Rozwój uczelni
W dniu 24 czerwca 2025 roku w siedzibie Rektoratu odbyło się uroczyste podpisanie listu intencyjnego o współpracy strategicznej pomiędzy Uniwersytetem Szczecińskim a Jiangsu Center of Technology Innovation for Coastal Renewable Energy and Center for Energy Management w Chinach.
Uniwersytet Szczeciński reprezentowali: prof. dr hab. Waldemar Tarczyński, Rektor US, dr hab. Kinga Flaga-Gieruszyńska, prof. US, Prorektor ds. Organizacji, dr hab. Wojciech Drożdż, prof. US, Dyrektor Centrum Zarządzania w Energetyce oraz dr Joanna Misiukajtis, kierownik Działu Spraw Międzynarodowych.
Ze strony partnerskiej w spotkaniu udział wzięli: Gu Yunling, Zastępca Dyrektora Miejskiego Kongresu Ludowego Yancheng, Jiang Haoran, Zastępca Dyrektora Biura Nauki i Technologii Yancheng, Jiang Chunlei, Zastępca Dyrektora Biura Spraw Zagranicznych Yancheng, Jiang Wei, Szef Departamentu Kompleksowego Biura Badawczego Miejskiego Kongresu Ludowego Yancheng, Zhong Tian, Radca ds. nauki i technologii w Ambasadzie Chińskiej Republiki Ludowej w Warszawie, Lin Li, Drugi Sekretarz w Ambasadzie Chińskiej Republiki Ludowej w Warszawie oraz Sun Xi, doktorant Akademii Sztuki w Szczecinie.
Podczas spotkania władze Uniwersytetu Szczecińskiego, jak również przedstawiciele delegacji z Yancheng podkreślali niesłabnące znaczenie polsko-chińskiej współpracy, jak również nakreślili możliwe kierunki, w których ta współpraca może być rozwijana.
Podpisany list intencyjny ma na celu nawiązanie strategicznej kooperacji pomiędzy Uniwersytetem Szczecińskim a Jiangsu Center of Technology Innovation for Coastal Renewable Energy and Center for Energy Management, w szczególności w zakresie integracji technologicznych możliwości badawczo-rozwojowych oraz wprowadzania innowacji technologicznych w dziedzinie energii odnawialnej.
utworzone przez red. K. Łuczak | cze 16, 2025 | Badania naukowe, Nauki medyczne i o zdrowiu, Nauki ścisłe i przyrodnicze
Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego jako pierwsi na świecie wykazali, że kwantowe splątanie fotonów można wykorzystać w diagnostyce nowotworów. Zespół Jagielloński PET (J-PET), założony i kierowany przez prof. Pawła Moskala z Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, wykazał, że fotony z anihilacji materii i antymaterii w materiale nie są całkowicie kwantowo splątane. Jest to odkrycie zaskakujące świat naukowców.
Dotychczasowe badania fizyków skupiały się na wykazaniu, że fotony z anihilacji elektronu z pozytonem są maksymalnie splątane kwantowo. Odkrycie zespołu prof. Pawła Moskala otwiera możliwości zastosowania stopnia splatania kwantowego fotonów jako wskaźnika w diagnostyce nowotworów. Artykuł opisujący te badania został opublikowany w czasopiśmie „Science Advances”.
Splątanie kwantowe to fascynujące zjawisko niedające się wyjaśnić w ramach naszego klasycznego postrzegania świata. Splątane kwantowo fotony zachowują się tak, jakby jeden natychmiast wiedział, co dzieje się z drugim, niezależnie od tego jak bardzo się od siebie oddaliły.
Tomograf J-PET zbudowany na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ to pierwsze na świecie urządzenie do pozytonowej tomografii emisyjnej, które działa w oparciu o detektory plastikowe. J-PET otwiera nowe możliwości diagnostyczne. Pozwala on nie tylko na obrazowanie metabolizmu wybranych substancji, ale także na badanie właściwości atomów pozytonium zbudowanych z elektronu i anty-elektronu, które powstają w człowieku w przestrzeniach między atomami w trakcie diagnozowania PET. Zjawisko to nie było dotąd wykorzystywane w diagnostyczne medycznej. Pierwszy obraz pozytonium na świecie został wykonany tomografem J-PET i opublikowany w czasopiśmie „Science Advances” w 2024 roku.
W tym roku naukowcy z zespołu prof. Pawła Moskala poszli o krok dalej i pokazali, że tomograf J-PET pozwala także na pomiar informacji kwantowych jakościowo innych niż informacje klasyczne, które w przyszłości będą mogły służyć jako kwantowe wskaźniki diagnostyczne. Wykazali nie tylko to, że możliwy jest pomiar polaryzacji fotonów anihilacyjnych emitowanych z pacjenta w trakcie obrazowania PET, ale także, że stopień splątania kwantowego fotonów anihilacyjnych zależy od rodzaju materiału.
Na Uniwersytecie Jagiellońskim, w Centrum Teranostyki założonym i kierowanym przez prof. Pawła Moskala i prof. Ewę Stępień, powstaje pierwszy na świecie tomograf PET na całe ciało, który umożliwi filmowanie farmakokinetyki leków podawanych pacjentowi i będzie to pierwszy na świecie kwantowy-PET z możliwością obrazowania stopnia splątania kwantowego fotonów anihilacyjnych w całym ciele pacjenta.
[uj.edu.pl]
utworzone przez red. K. Łuczak | cze 3, 2025 | Badania naukowe, Rozwój uczelni
1 czerwca na Politechnice Warszawskiej oficjalnie rozpoczęło swoją działalność Centre for Credible AI (CCAI) – Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji. Jest to nowa jednostka badawcza, która powstała z potrzeby zrozumienia, jak tworzyć systemy AI, które są nie tylko skuteczne, ale także transparentne, kontrolowalne i weryfikowalne. Centrum działa pod kierunkiem prof. dr. hab. inż. Przemysława Biecka z Wydziału Matematyki i Nauk Informacyjnych.
Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji jest ogólnouczelnianą jednostką organizacyjną, prowadzącą działalność mającą na celu rozwijanie i wdrażanie systemów Sztucznej Inteligencji (SI) oraz rozwiązań, które zwiększają ich bezpieczeństwo, wyjaśnialność, przejrzystość oraz niezawodność.
– W dobie dynamicznego rozwoju generatywnej sztucznej inteligencji potrzebujemy niezależnych i interdyscyplinarnych centrów refleksji, które będą łączyć zaawansowane badania techniczne z analizą ich wpływu na społeczeństwo, gospodarkę i prawo. Centrum to nie tylko idea – to silny ośrodek naukowy, którego zespół publikuje swoje prace na najważniejszych światowych konferencjach z obszaru AI i ML, takich jak NeurIPS, ICML, ICLR, ECCV, ECAI, ECML. Działamy na styku informatyki, matematyki, inżynierii danych, nauk społecznych oraz nauk o zdrowiu – wierząc, że rzetelna AI wymaga zarówno precyzji technicznej, jak i weryfikacji domenowej – mówi prof. Przemysław Biecek, kierownik merytoryczny projektu.
Ambitne cele i zadania
Celem Centrum jest budowa AI, którą można: zrozumieć – dzięki technikom explainable AI i interpretowalności, zweryfikować – poprzez formalne testy i mechanizmy oceny ryzyka, a także kontrolować – dzięki mechanizmom typu SAE czy projektowaniu zgodnemu z wartościami. Jednostka będzie prowadzić projekty badawcze, rozwijać otwarte narzędzia i wspierać kształcenie nowej generacji specjalistów od wiarygodnej AI.
Do zadań CWSI należy w szczególności:
- opracowanie metod tworzenia systemów SI oraz rozwiązań zwiększających ich bezpieczeństwo, wyjaśnialność, przejrzystość, zrozumienie, zgodność z celami oraz niezawodność, a także rozwój kadry badawczej w tych obszarach,
- stosowanie i wdrażanie opracowanych rozwiązań,
- rozwój potencjału sprzętowego oraz infrastruktury, niezbędnych do realizacji podstawowych zadań.
CWSI realizuje swoje zadania w szczególności przez proponowanie nowych metod walidacji i ekstrakcji wiedzy z modeli SI, rozwijanie ich w kierunku zastosowań, jak i komercjalizacji – oferując kompletny łańcuch kompetencji (ang. value chain), a także poprzez tworzenie standardów, rekomendacji i dobrych praktyk dotyczących audytu modeli SI dla sektora biznesowo-gospodarczego w Polsce i na całym świecie. Centrum pozyskuje także nowe projekty finansujące prace z obszaru jego działania, a także współpracuje z innymi jednostkami prowadzącymi prace w podobnym lub komplementarnym zakresie.
Centrum zostało utworzone w związku z realizacją projektu pn. „Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji” finansowanego w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze z Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (MAB FENG).
utworzone przez red. K. Łuczak | maj 31, 2025 | Badania naukowe
Dr Aneta Wojnar z Instytutu Fizyki Teoretycznej na Wydziale Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Wrocławskiego, otrzymała prestiżowy europejski grant w ramach programu COST Action (European Cooperation in Science and Technology).
Wyniki konkursu ogłoszono 20 maja 2025 r. Dr Wojnar jest główną pomysłodawczynią oraz wnioskodawczynią projektu i od jesieni 2025 roku obejmie funkcję przewodniczącej (Chairperson) nowo utworzonej sieci badawczej FuSe – Testing Fundamental Physics with Seismology. Uniwersytet Wrocławski będzie pełnił rolę grant holdera, zarządzając środkami w wysokości około 600 000 EUR.
Nowa sieć badawcza FuSe skupia 76 naukowców z 29 krajów Europy i spoza niej, reprezentujących takie dziedziny jak: fizyka teoretyczna i eksperymentalna, fizyka planet i gwiazd, sejsmologia oraz sztuczna inteligencja i Big Data.
O projekcie FuSe – Testing Fundamental Physics with Seismology
FuSe ma na celu zbudowanie pomostu między fizyką fundamentalną a naukami o Ziemi poprzez badanie zjawisk sejsmicznych i prekursorów trzęsień ziemi. Projekt zakłada wykorzystanie najnowocześniejszych technologii – w tym AI, uczenia maszynowego i analizy wielkoskalowych zbiorów danych – we współpracy z małymi przedsiębiorstwami technologicznymi, w celu przekładania teorii naukowych na konkretne, praktyczne rozwiązania.
Centralnym założeniem FuSe jest to, że naturalne zjawiska sejsmiczne mogą skrywać ślady nieznanej fizyki i ujawniać nowe aspekty fundamentalnych interakcji. Analiza danych sejsmicznych w kontekście podstawowych zasad fizycznych może otworzyć drogę do odkrycia nowych zjawisk, a jednocześnie pogłębić wiedzę o wnętrzu Ziemi.
Interdyscyplinarne podejście projektu integruje różne dziedziny nauki, przyczyniając się zarówno do rozwoju teorii, jak i do potencjalnych zastosowań technologicznych – w tym rozwoju systemów prognozowania trzęsień ziemi.
Zaproszenie do współpracy
Dr Aneta Wojnar zachęca naukowców z Uniwersytetu Wrocławskiego – zwłaszcza specjalistów z dziedzin fizyki, nauk o Ziemi oraz analizy danych – do włączenia się do sieci FuSe po rozpoczęciu projektu jesienią 2025 roku.
Dołączenie do projektu stwarza wyjątkową okazję do współpracy międzynarodowej, uczestnictwa w nowatorskich badaniach oraz wpływania na rozwój przełomowych technologii i teorii naukowych.
Więcej informacji o programie COST Action można znaleźć na oficjalnej stronie.
–
[uwr.edu.pl]
utworzone przez red. K. Łuczak | maj 31, 2025 | Badania naukowe
Uruchomiono go jako prototyp w 2018 r., a publicznie ukazał się cztery lata później. Szybko zwrócił na siebie uwagę, dzięki rozbudowanym odpowiedziom z wielu dziedzin wiedzy. W zaledwie pięć dni zyskał ponad milion użytkowników. O ChacieGPT, jego plusach i minusach oraz zmianach, które w nim następowały, opowiada dr Agnieszka Zbrzezny z Wydziału Matematyki i Informatyki UWM.
ChatGPT to chatbot opracowany przez OpenAI. Wykorzystuje sieci neuronowe do rozumienia ludzkiego języka i służy do generowania odpowiedzi na zapytania, które wprowadza użytkownik. Został stworzony na podstawie ogromnych zbiorów danych, aby prowadzić ogólne rozmowy na tematy z różnych obszarów wiedzy. Jego model językowy opracowano za pomocą technik uczenia głębokiego i uczenia przez wzmacnianie z ciągłym wykorzystaniem ludzkiego wsparcia. Zanim został udostępniony internautom 30 listopada 2022 r., testowali go m.in. informatycy, w tym dr Agnieszka Zbrzezny, adiunkt w Katedrze Metod Matematycznych Informatyki UWM.
– Zaczęłam z niego korzystać już w 2020 r. jako pretester. Wówczas jeszcze nikt o nim nie mówił głośno, ale już wtedy robił duże wrażenie – mówi dr Agnieszka Zbrzezny, która śledzi zmiany, jakie następują w ChacieGPT, testuje go, a także wykorzystuje do codziennej pracy. – W tej chwili sprawdzam model 4.5 – „Orion”, który nie jest dostępny dla osób nieposiadających subskrypcji, czyli mówiąc inaczej – osób, które nie płacą za niego. Model ten wykorzystuje bardzo dużo energii elektrycznej i jest nadal w fazie testów.
ChatGPT zaledwie w ciągu pięciu dni od uruchomienia zyskał ponad milion użytkowników. Komunikacja z nim polega na tworzeniu zapytań w języku naturalnym. Jest stale udoskonalany, przez co stał się narzędziem wykorzystywanym w wielu różnych sektorach.
– Tych zmian trochę już było, bo jest on systematycznie aktualizowany i ulepszany. Poprawiane są błędy, wdrażane nowe funkcje, przez co wzrasta jego wydajność i dokładność. Oferuje też wiele rozszerzeń, które zwiększają jego funkcjonalność i możliwość adaptacji narzędzia do potrzeb użytkownika – wyjaśnia dr Agnieszka Zbrzezny i dodaje, że zmienia się też jego przeznaczenie. – Przykładowo poprzedni model „Omni” nie jest typowym modelem językowym. Ma też mechanizmy wnioskowania, czyli możemy go poprosić o udowodnienie twierdzenia. Testowałam go na typowych twierdzeniach, które przekazujemy studentom na informatyce i, co ciekawe, był lepszy niż na przykład książki, które to tłumaczą. Trzeba jednak pamiętać, że bazuje on jedynie na danych, np. artykułach naukowych, które są udostępnione, zatem na twierdzenia czy problemy, które są nierozwiązane – odpowiada, że „nie wiadomo, nie ma dowodu”.
Informatyczka zwraca uwagę także na to, że przy poprzednich wersjach ChataGPT lepiej było być dla niego grzecznym. Wówczas jego odpowiedzi były lepsze.
– Prawdopodobnie związane jest to z tym, że jeżeli coś od kogoś chcemy, np. dowiedzieć się czegoś na forum internetowym, to nie jesteśmy niemili, tylko grzecznie pytamy, aby uzyskać odpowiedź. On bazując na tym, lepiej reagował na miłe sformułowania. W nowym modelu zauważyłam, że nie jest to już konieczne, ale za to lepiej rozpoznaje nasze emocje i jest bardziej empatyczny – podkreśla dr Agnieszka Zbrzezny. Zdaniem naukowczyni taka funkcja mogłaby być wykorzystywana do wspierania ludzi w kryzysie psychicznym. – Na tej bazie moglibyśmy stworzyć aplikacje przydatne człowiekowi, a dobrze wiemy, z jakim kryzysem się spotykamy chociażby w psychiatrii dziecięcej. Widziałam też przypadek, w którym ChatGPT po interpretacji wyników medycznych skierował użytkownika do lekarza po dalszą diagnostykę.
ChatGPT może być używany praktycznie do wszystkiego. Może w kilka chwil stworzyć referat, przygotować statystki z dodanych plików, a nawet pisać wiersze i opowiadać żarty. Dzięki tym funkcjom może być bardzo przydatny w edukacji czy badaniach naukowych.
– Testowałam go także na pracach dyplomowych, których byłam promotorką lub recenzentką i doskonale wiedziałam, jakie są ich słabe i mocne strony. Na tym poziomie inżynierskim i magisterskim robił to naprawdę bardzo dobrze. Inaczej jest w przypadku nowatorskich opracowań czy badań, w których są opisane nowe idee czy podejścia. Tego jeszcze nie było, więc on nie ma skąd tych danych zaczerpnąć – podkreśla dr Agnieszka Zbrzezny. Ona sama lubi go stosować do wyłapywania literówek czy sprawdzania gramatyki.
Chociaż ChatGPT może udowodnić różnego rodzaju twierdzenia, zrobić szybkie obliczenia, to i tak należy go sprawdzać, bo ślepa wiara może nam zaszkodzić.
– ChatGPT dobrze radzi sobie np. z diagnostyką na podstawie opisów tekstowych. Pytanie tylko, czy jesteśmy w stanie zweryfikować informacje, które otrzymujemy. Testowałam go pod tym kątem i pytałam o diagnozę dla pacjentki. Dałam bardzo szeroki kontekst, ale bez danych wrażliwych – to jest ważne, bo nigdy nie wiemy, kto te zebrane informacje o nas wykorzysta. W odpowiedzi otrzymałam prawdziwe artykuły naukowe, które opisywały przypadłości chorej i w jaki sposób mogą się łączyć. Zasugerował też, które badania pacjentka powinna wykonać. Wszystko się zgadzało do momentu, kiedy podał, jakie leki zażywać. I to już może być niebezpieczne, bo wśród nich znalazł się np. popularny lek na potencję dla mężczyzn, którego kobiety nie powinny przyjmować – ostrzega dr Agnieszka Zbrzezny.
Jak przekonuje informatyczka, ChatGPT może też zaszkodzić uczelniom. Spotkała się z licznymi przypadkami prac studenckich pisanych przy użyciu ChataGPT. Co ciekawe, sam ChatGPT uważa to za nieetyczne i zwraca uwagę, że może to prowadzić do plagiatu. Ponadto ChatGPT „mówi” o sobie, że powinno się go wykorzystywać jako narzędzie wspomagające, jednak nie zastąpi myślenia krytycznego.
– Wykorzystanie sztucznej inteligencji, która potrafi pisać nie najgorsze programy, było jednym z powodów pogłębiającego się załamania rynku pracy dla programistów. Studentom zdecydowanie trudniej jest znaleźć praktyki, staże czy pracę, bo muszą wiedzieć o wiele więcej, być lepszymi od ChataGPT. To branża, która bardzo dynamicznie się zmienia. Większość wiedzy, której ja się uczyłam na studiach, np. języków programowania, jest już nieaktualna. Co semestr też muszę zmieniać i poprawiać slajdy, które pokazuję studentom. I w pewnym stopniu pomaga mi w tym ChatGPT, bo przyspiesza tę pracę. Jednak zawsze sprawdzam, czy programy wskazane przez ChataGPT jako dobre dydaktycznie, są bezpieczne. Nie mogę mieć pewności, że nie wygenerował on kodu bazującego na niebezpiecznym kodzie np. umożliwiającym wejście do systemu „tylnymi drzwiami” – dodaje badaczka z UWM.
Dr Agnieszka Zbrzezny porównuje ChatGPT do wędki albo pomocnika i podkreśla, po raz kolejny, że zawsze trzeba go sprawdzać.
– Z pewnością przyspiesza pracę, ale potrafi też się mylić, nawet w prostych zadaniach. Nie poradził sobie chociażby z bardziej skomplikowanymi zadaniami dla studentów II roku informatyki, bo nie były typowo książkowe. Nie jest też absolutnie kreatywny, więc raczej nie powinniśmy się martwić, że zastąpi człowieka – podsumowuje dr Agnieszka Zbrzezny.
[źródło: Sylwia Zadworna, uwm.edu.pl]
utworzone przez red. K. Łuczak | maj 27, 2025 | Badania naukowe
Narodowe Centrum Nauki rozstrzygnęło konkursy OPUS 28 i Sonata 20. Finansowanie otrzymały dwa projekty, które będą realizowane w Uniwersytecie Szczecińskim.
Narodowe Centrum Nauki przyznało finansowanie dla dwóch projektów badawczych. Jeden z nich będzie realizowany wspólnie z Uniwersytetem Łódzkim.
Zwycięskie granty to:
1) Tytuł projektu: „Badanie bioróżnorodności okrzemek z Morza Bałtyckiego metodą metabarkodowania DNA wraz z budową specjalistycznej bazy danych”
Kierownik projektu: dr Ewa Górecka-Popczyk (Instytut Nauk o Morzu i Środowisku).
Kwota finansowania: 735 780,00 zł.
2) Tytuł projektu: „Udział miast we współpracy na rzecz rozwoju”
Projekt jest realizowany jako grupa podmiotów
Lider: Uniwersytet Łódzki;
Partner: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie
Kierownik projektu: dr hab. Tomasz Kamiński, prof. UŁ; ze strony US koordynatorem projektu jest dr Mateusz Smolaga (Instytut Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie).
Całkowita kwota finansowania: 659 044,00 zł,
Kwota przyznana Uniwersytetowi Szczecińskiemu: 186 904,00 zł.
Serdecznie gratulujemy.
